Opname Kermiscultuur te Antwerpen

PrintE-mail
23/06/2014

Het gesproken woord telt

Geachte meneer Severyns,
Beste foorkramers, kermisgangers, dames en heren,
 

Van harte gefeliciteerd met de opname van de Kermiscultuur tot Immaterieel Cultureel Erfgoed. Jullie dossier was zo goed en – vooral – zeer overtuigend, dat we vrij snel de knoop hebben kunnen doorhakken.

Kermis roept bij de meesten van ons – niet alleen bij Guido Belcanto –  de warmste herinneringen op. De uitbundige sfeer, iedereen van het dorp tegenkomen, en om de haverklap moeten stoppen om een ‘klapke’ te doen, terwijl ik uiteraard heel hard uitkeek naar de botsauto’s. Ik was misschien nog te jong, maar ja, als je broers er op mogen, dan mocht ik dat ook, vond ik. En natuurlijk wil je als de kleinste (het kakkernest, zeggen ze in Vlaanderen) je niet laten doen, tot je uiteindelijk zelf onzacht in botsing komt met een ander. Een suikerspin of een kermisappel – met die krakende rode glazuur – later, was alles weer vergeten. Op naar de volgende attractie.

Troost en plezier gaan op de kermis hand in hand. En dat is al van de middeleeuwen zo. De kermis ligt zelfs aan de bron van andere immens populaire zelfstandige attracties zoals het circus, de dierentuin en het (rondreizend) theater. En natuurlijk is de kermis veranderd: er zijn een stuk minder acrobaten, dieren of goochelaars. Maar de sfeer is hetzelfde gebleven: ambiance, samenhorigheid en pure ontspanning.

En net daarom heeft iedereen er zo’n warme herinneringen aan: van Brussel tot Antwerpen, van Evergem tot Kontich. Klein en groot: broederlijk (en zusterlijk) leven de kermissen naast elkaar en trekken ze grote groepen mensen met attracties, muziek en oliebollen/smoutebollen – alleen de geur al lokt mensen van heinde en verre. En als je zelf eenmaal kinderen hebt, weet je als die geur in jonge neusvleugels slaat, ze niet kunnen weerstaan.

En er zijn natuurlijk de vele verhalen die mensen vertellen dankzij de kermis. Van Shakespeare’s Hamlet tot Carnivale (Amerikaanse show uit 2004 die vijf Emmy’s won en miljoenen kijkers trok). Zonder de rondtrekkende kermisgangers (die de moord op de vader van Hamlet naspelen) had Hamlet nooit kunnen bewijzen welk misdrijf zijn oom begaan had. En de vele liefdesverhalen door de kermis dan.Hoeveel koppels zijn in België niet ontstaan dankzij de kermis? Hoe goed is de kermis voor ons geboortecijfer? Je zou er een mooie thesis over kunnen schrijven.

Kermissen zitten in ons bloed, in ons collectief geheugen en zelfs in ons vast taalgebruik. Als de commentatoren op het WK zeggen dat het doel van de Spanjaarden een schietkraam is, vanwaar komt die uitdrukking dan? We weten allemaal wat een schietkraam is. Of je gaat naar een viskraam, terwijl er enkel op eendjes kan worden gevist. Hoe verklaar je dat? Maar die beer of het stuk speelgoed dat je met je bonnetjes wint, die vergeet je van je leven niet.

Dames en heren,

Ondanks al die warme herinneringen, die vele activiteiten, de wilskracht van dat rondreizende dorp dat telkens opnieuw een stuk van Vlaanderen verkent, is er werk aan de winkel. Immaterieel cultureel erfgoed is geen etiketje, het is een erkenning die ook een opdracht inhoudt. De opdracht om het erfgoed in stand te houden. Dat kan in de activiteiten van vader op zoon, van moeder op dochter, van nonkel op neef en noem maar op. Het zijn er meer dan 2.500, dus het vraagt inspanningen. Maar het houdt ook in dat het verhaal van de kermissen wordt onderhouden. Het is iets om te koesteren en door te geven. De technieken, de unieke ambachten die jullie hebben, moeten we bijhouden, zodat we ze aan het nageslacht kunnen doorgeven. De toorts – of zeg ik dit geval beter: de flosj? - moet doorgegeven worden.

Het houdt ook in dat jullie je activiteiten nieuw leven durven in te blazen en durven te innoveren tot groot plezier van ons allemaal.

En het betekent ook dat kermissen zich blijven verweven met de stads- en dorpspleinen, en dat ze een plaats kunnen en mogen hebben in ons landschap.

Jullie worden vertegenwoordigd door ‘De Verdediging der Belgische Foorreizigers’, die nu al veel van deze doelstellingen opneemt. Ik raad jullie ook aan om regelmatig een kijkje te nemen op www.immaterieelerfgoed.be. Twee jaar geleden heb ik die website gelanceerd. Het is een interactief platform en virtuele ontmoetingsplaats voor iedereen die interesse heeft voor immaterieel cultureel erfgoed. Wie dit platform bezoekt, ziet hoe rijk Vlaanderen is aan tradities, festiviteiten, initiatieven allerhande. Men kan er ook ideeën en inspirerende voorbeelden vinden van andere erfgoedbewaarders. Ontelbare vrijwilligers in Vlaanderen zetten zich met hart en ziel in om tradities in stand te houden, maar ze ondervinden allemaal dat dit niet vanzelfsprekend is.

Vandaar dat jullie je zeker gaan kunnen laven aan de boeiende voorbeelden van voorgangers op de lijst Immaterieel Cultureel Erfgoed.
 

Dames en heren,

Ik wil om af te sluiten nog  eens het Kermiserfgoedcomité Verdediging der Belgische Foorreizigers (VBF), alle foorkramers en alle vertegenwoordigers, plus het kenniscentrum LECA, bedanken voor alle inspanningen. Jullie zijn het kloppend hart van een warm Vlaanderen. En nu “allez roulez”, op naar de 1e smoutebol.
 

(Ik dank u)

Joke Schauvliege

Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur & Cultuur

Opname Kermiscultuur ICE
Sinksenfoor Antwerpen